واژه نامه اقتصاد مهندسي

Benefit = درآمد ؛ سود Business Plan (BP) = طرح كسب و كار ؛ برنامة كسب و كار Cash Flow Diagram = نمودار جريان نقدي ؛ نمودار فرآيند مالي Cash Flow before Tax = فرآيند مالي قبل از كسر ماليات Compound Interest = بهره مركب Decision = تصميم Defender = مدافع Disbenefit = ضرر ؛ زيان Economic = اقتصادي؛ با صرفه؛ مقرون به صرفه Effective Interest = بهره موثر Equivalence = تعادل Equivalence Uniform Annual Income (EUAB) = درآمد يكنواخت سالانه Future Worth = ارزش آتي (آينده) Gross Income = درآمد ناخالص Industrial = صنعتي Interest (i) = بهره Investment = سرمايه‌گذاري Maximum Attractive Payback Period (MAPP) = حداكثر دورة بازگشت سرماية جذب كننده Net Present Worth (NPW) = ارزش فعلي خالص Number of Period (n) = تعداد دوره Payback Period (PP) = دورة برگشت سرمايه Present Worth = ارزش فعلي Present Worth of Cost (PWC) = ارزش فعلي هزينه‌ها Principle = اصل (در مقابل فرع به معناي بهره) Project = پروژه ؛ طرح Replacement = تعويض Tax = ماليات Tax rate = نرخ ماليات Time value of money = ارزش زماني پول Sensitivity Analysis = آناليز حساسيت Uniform Annual (A) = يكنواخت سالانه Uniform Annual Income (UAI) = درآمد يكنواخت سالانه Uniform Gradient = شيب يكنواخت

سود چیست؟ بهره چیست؟ ربا چیست؟

 

بهره: عبارت است از سهم یا اجرت سرمایه از حاصل تولیدی که این سرمایه در آن ذی‌مدخل بوده است. این قلم نه فقط شامل بهره سرمایه پولی شخص کارفرما است، بلکه شامل بهره سرمایه‌های استقراضی نیز هست. در اقتصاد، بهره متعلقه به سرمایه‌گذاری‌های تولیدی و تجاری را اصطلاحا بهره طبیعی و در متون فنی‌تر آن را کارآیی نهایی سرمایه می‌نامند. بهره متعلقه به وجوه نقد افراد را بهره پولی می‌گویند.

‌ربا: عبارت است از بهره از پیش تعیین شده. اگر پول یا مالی به کسی قرض داده شود و شرط گردد که وام‌گیرنده در سررسید، مبلغ یا درصد معینی علاوه بر اصل را تادیه کند، استقراض ربوی انجام شده و مطابق نص صریح قرآن کریم، این معامله حرام و باطل است.

از این رو، بهره‌ای که از پیش تعیین نشده باشد غیرشرعی نیست و در اسلام پذیرفته شده است. تمامی نظام بانکداری فعلی کشور بر همین مفهوم مستقر است. سود علی‌الحساب (‌یا به عبارت درست‌تر بهره علی‌الحساب‌) که بانک‌های ما به سپرده‌ها‌ی مردم می‌پردازند و از وام‌خواهان اخذ می‌کنند بدان معنا است که بهره غیرثابت مورد‌نظر بوده و چون از قبل تثبیت و تعیین نشده‌، از نظر شرعی بدون ‌اشکال است.

سود: سهم کارفرمایی است. دستمزد خدمات و خطرات کارفرمایی سود نامیده می‌شود. لذا نباید آن را با بهره، که سهم سرمایه است اشتباه کرد. اما، به دلیل ذهنیت منفی و نامساعدی که از ابتدای انقلاب نسبت به واژه بهره وجود داشت، در متن قانون عملیات بانکی بدون ربا و بخشنامه‌ها‌ی بانکی، واژه سود به جای بهره بکار برده شد. سپرده‌های مردم نزد بانک‌ها را مشمول سود دانستند درحالی که به سپرده‌های مردم بهره (علی‌الحساب) تعلق می‌گیرد. متقاضیان تسهیلات بانکی نیز باید در ازای استفاده از تسهیلات به بانک‌ها سود بپردازند، درحالی که آنچه آنان پرداخت می‌کنند چیزی جز بهره نیست‌.

نحوه محاسبه فرمولهای بانکی و جهانی

مقایسه فرمول‌های متفاوت محاسبه اقساط در بانک‌های دولتی و خصوصی جهت اطلاع متقاضیان تسهیلات و آگاه نمودن آنان از تفاوت مبلغ اقساط، به خودی خود بسیار مفید و آگاهی‌بخش است، اما اظهارنظر در خصوص ربوی یا غیرربوی بودن و یا وارد شدن بهره مرکب در فرمول، باید با تامل بیشتری همراه باشد تا هیچ‌یک از روش‌ها را بدون دلیل زیر سوال نبرد. البته آقای فتح‌اللهی نیز در مقاله خود ذکر نموده‌اند که مقایسه دقیق این دو فرمول «نیازمند مقاله‌ای تفصیلی است و در این مجال صحبت از آن مقدور نیست»، اما ایشان بدون ارائه توضیحات کامل در این خصوص صرفا به محاسبه بهره مرکب در فرمول جهانی اشاره‌ای نموده‌اند که خواننده را به اشتباه می‌اندازد. بنابراین تهیه این مقاله برای رفع ابهام مذکور و روشن‌شدن کامل موضوع ضروری به نظر ‌رسید.
مقایسه فرمول‌های متفاوت محاسبه اقساط و سود تسهیلات فروش اقساطی مستلزم بررسی نحوه محاسبه فرمول‌ها است. قبل از هرگونه قضاوت درخصوص فرمول‌ها باید به روش به دست آمدن فرمول که شامل محاسبه سود ماهانه و تفکیک اقساط ماهانه به اصل و سود است، توجه شود.
فرمول‌های محاسبه اقساط که با عنوان‌های فرمول بانکی و فرمول جهانی مورد اشاره قرار گرفته‌اند، هر دو با یک روش یکسان محاسبه شده‌اند. تنها نکته‌ای که باعث شده نتیجه فرمول‌ها متفاوت باشد، نحوه تفکیک اصل اقساط ماهانه است. در فرمول بانکی، فرض می‌شود که اصل اقساط ماهانه طی مدت بازپرداخت یکسان و معادل A/n (مبلغ تسهیلات تقسیم بر تعداد اقساط) است. تاکید می‌شود مبلغی که به عنوان اصل اقساط در فرمول بانکی در نظر گرفته می‌شود، کاملا فرضی است. در حالی که هنگام تفکیک اصل و سود اقساط، مبالغ دیگری با عنوان اصل و سود منظور می‌شوند و مبلغ فرضی اولیه، در شناسایی اصل و سود واقعی اقساط کاربردی ندارد. تفکیک اصل و سود اقساط در تسهیلات فروش اقساطی به نحوی است که سهم اصل در اقساط ماه‌های اول کمتر است و در ماه‌های بعد از سهم سود کاسته شده و به سهم اصل افزوده می‌شود. به عبارت دیگر، در فرمول بانکی با دو مبلغ با عنوان اصل اقساط روبه‌رو هستیم، یکی اصل اقساط محاسباتی و دیگری اصل اقساط حسابداری که این دو مبلغ با هم متفاوتند و باعث ایجاد تناقض و مشکلاتی می‌شوند که به خصوص هنگام فسخ تسهیلات در سال‌های اولیه مدت بازپرداخت به نحو چشمگیری نمود پیدا می‌کند. در حال حاضر، چنانچه دریافت‌کننده تسهیلات در سال‌های اولیه بازپرداخت، تقاضای فسخ تسهیلات را داشته باشد و یا صرفا مایل به اطلاع از مانده بدهی تسهیلات باشد، متوجه می‌شود که پس از پرداخت چندین قسط، هنوز هیچ مبلغی از اصل تسهیلات وی کاسته نشده است. این مشکل که در سیستم بانکی به روال معمول تبدیل شده و تعجبی را بر نمی‌انگیزد، ناشی از مغایرت اصل اقساط در محاسبه فرمول و در تفکیک اصل و سود اقساط است. لازم به ذکر است که هنگام دریافت هر قسط، ابتدا سهم سود از قسط کم می‌شود و سپس باقیمانده به عنوان سهم اصل قسط منظور می‌شود. در فرمول بانکی، به‌دلیل متفاوت بودن سهم اصل اقساط در محاسبه و در تفکیک اصل و سود اقساط و با توجه به اینکه مبلغ قسط در ماه‌های اولیه مبلغ سود را پوشش نمی‌دهد، سهم اصل در اقساط اولیه مدت بازپرداخت عددی منفی است! همین امر باعث ایجاد مشکل هنگام تسویه زودهنگام تسهیلات می‌شود، اما تاکنون قدمی برای رفع آن برداشته نشده و همواره به این فرمول، به عنوان تنها فرمول برای محاسبه قسط تسهیلات فروش اقساطی استناد شده است. به نظر می‌رسد منظور آقای فتح‌اللهی نیز از «تشریح برخی از معایب اساسی فرمول بانکی» همین موضوع باشد. اما جای تعجب دارد که ایشان با اطلاع از این مساله، محاسبه بهره مرکب را به فرمول جهانی نسبت داده‌اند.
در مقایسه با فرمول بانکی، در فرمولی که با عنوان فرمول جهانی مورد اشاره قرار گرفته است، مبلغی که بابت سهم اصل اقساط ماهانه منظور می‌شود، هنگام محاسبه و تفکیک اصل و سود یکسان است، این تنها نکته‌ای است که تفاوت فرمول‌ها را در پی دارد. اما روش و مبنای محاسبه در هر دو فرمول یکی بوده و کاملا بر هم منطبق است. جهت روشن‌تر شدن موضوع به روش محاسبه که در هر دو فرمول دقیقا یکسان است اشاره می‌شود.
از ابتدای مدت بازپرداخت تسهیلات فروش اقساطی، در ماه اول، معادل سود یک ماه برای کل مبلغ اصل تسهیلات محاسبه می‌شود (S1=AK/1200). ماه دوم، معادل سود یک ماه برای کل مبلغ تسهیلات منهای مبلغی که بابت اصل در قسط اول پرداخت شده است، محاسبه می‌شود (S2=(A-a1)K/1200).
همین‌طور در ماه‌های بعد نیز معادل سود یک ماه برای کل مبلغ تسهیلات منهای مبلغی که بابت اصل در مجموع اقساط قبلی پرداخت شده است، محاسبه می‌شود.
(S3=(A-a1-a2)K/1200)و...) در پایان مدت بازپرداخت، جمع سودهای ماهانه، سود کل تسهیلات را تشکیل می‌دهند که با اصل تسهیلات جمع شده و با تقسیم‌شدن بر تعداد کل اقساط، مبلغ اقساط ماهانه را به دست می‌دهد.
S=S1=S2+…+Sn
PMT=(S+A)/n
برای امکان مقایسه با مقاله آقای فتح‌اللهی، نمادها منطبق با مقاله مذکور در نظر گرفته شده است.
A: مبلغ تسهیلات
n: تعداد اقساط (به ماه)
K: نرخ سود سالیانه بدون درصد
PMT: مبلغ هر قسط
a1: اصل قسط ماه اول
S1: سود قسط ماه اول
S: سود کل تسهیلات
با توجه به روش محاسبه فوق، چگونه می‌توان اظهار کرد که «فرمول جهانی، بهره مرکب را محاسبه می‌کند»؟! فرمول جهانی هر ماه سود مانده اصل تسهیلات را محاسبه می‌کند و تعلق سود به سود محاسبه شده قبلی و یا بهره مرکب در این فرمول وجود ندارد.
بنابراین، علت بیشتر بودن مبلغ هر قسط در فرمول جهانی، به علت تعلق گرفتن بهره به بهره پول (طبق اظهار آقای فتح‌اللهی) نیست. بیشتر شدن مبلغ قسط، در مقایسه با فرمول بانکی مطرح می‌شود که با همان نرخ سود، مبلغ کمتری را به عنوان قسط محاسبه می‌کند. اما مسلما این امر نمی‌تواند نشانه مزیت فرمول بانکی به فرمول جهانی باشد. برای کاهش مبلغ قسط، منطقی‌ترین راه، کاهش نرخ سود است. غیر منطقی‌ترین راه برای کاهش قسط نیز استفاده از فرمولی است که دارای نقایص و اشکالاتی است و از نظر محاسباتی از مبنا با یک اشتباه عمده روبه‌رو است. برای درک بهتر مشکل فرمول بانکی کافی است به مثال زیر توجه شود:
مبلغ تسهیلات: A = 120میلیون ریال
مدت بازپرداخت: 15 سال ( n = 180)
نرخ سود سالانه: K=17درصد
چنانچه ملاحظه می‌شود، محاسبه با فرمول بانکی تا ماه چهل و هفتم به جای کاهش مانده تسهیلات، آن را افزایش می‌دهد. به عبارت دیگر، دریافت‌کننده تسهیلات تا سال چهارم بازپرداخت نیز به‌رغم پرداخت 47 قسط، همچنان با افزایش مانده تسهیلات به جای کاهش آن روبه‌رو است. چنانچه این تسهیلات قبل از پایان سال چهارم فسخ شود، هیچ مبلغی از اصل تسهیلات کم نشده و متقاضی باید علاوه بر اقساطی که تا زمان فسخ پرداخت کرده، کل مبلغ اصل تسهیلات را نیز به طور کامل پرداخت نماید.
تفاوت فرمول‌های موجود برای محاسبه اقساط تسهیلات فروش اقساطی بر کارشناسان بانک‌ها و همچنین بانک مرکزی پوشیده نبوده و این مساله به انحاء مختلف مورد بررسی قرار گرفته است. هم‌اکنون نیز با توجه به اشکالات موجود در فرمول بانکی، امکان جایگزینی آن با فرمول جهانی در دست بررسی است. مسلم است که نباید به جایگزینی فرمول جهانی به چشم اضافه شدن مبلغ اقساط نگریسته شود. چنانکه گفته شد، افزایش یا کاهش مبلغ اقساط را باید با افزایش یا کاهش نرخ سود کنترل نمود. در انتخاب فرمول برای محاسبه اقساط باید مسائل دیگری مدنظر قرار گیرد که عمده‌ترین آن شفاف بودن تفکیک اصل و سود هر یک از اقساط ماهانه و کاهش مبلغ مانده تسهیلات پس از اولین قسط پرداختی است. به این ترتیب مشکلات ناشی از فسخ زودهنگام تسهیلات و همچنین شناسایی اصل و سود اقساط از بین می‌رود. برای کاهش مبلغ اقساط نیز باید به راه‌‌حل منطقی آن که کاهش نرخ سود است روی آورد.
در حال حاضر نرخ سود تسهیلات بخش مسکن 14درصد تعیین شده است. مبلغ اقساط برای تسهیلات 120میلیون ریالی با مدت بازپرداخت 12 سال و نرخ سود 14درصد، با استفاده از فرمول بانکی 1538194 ریال است. برای استفاده از فرمول جهانی و در عین‌حال عدم افزایش مبلغ قسط ماهانه، می‌توان نرخ سود را به 5/11درصد کاهش داد که به این صورت مبلغ اقساط با استفاده از فرمول جهانی 1539980 ریال و تقریبا معادل با اقساط با فرمول بانکی با نرخ 14درصد است.

مهندسی کشاورزی – اقتصاد کشاورزی

 
هدف تربیت کارشناسی است که با تکیه بر معلومات و تجاربی که می‌اندوزند بتوانند سمتهایی چون مجری، برنامه‌ریز، تحلیل‌گر برنامه‌های کشاورزی و اقتصاد کشاورزی را عهده‌دار شوند. داوطلب باید از روحیه کارکردن در محیط‌های روستایی و قطبهای تولید کشاورزی و دانش قوی ریاضی دبیرستان برخوردار و به فعالیتهای پژوهشی ، ارشادی و مشورتی در زمینه‌های علوم اقتصادی و اجتماعی روستایی و کشاورزی است علاقمند باشد. طول دوره 4 سال است و دورس شامل 20 واحد دروس عمومی، 23 واحد دروس علوم پایه، 49 واحد دروس اصلی کشاورزی است که پس از آنها اختصاصا اصول مربوط به اقتصاد خرد و کلان دانشجویان، نظامها و اندیشه‌های اقتصادی اسلامی، اصول اقتصادی و کاربرد آن در کشاورزی و منابع طبیعی ریاضیات و آمار کاربردی در اقتصاد، مدیریت ، بازاریابی ،‌حسابداری و تعاون ، مبانی علوم اجتماعی و تحلیل سیستمها در 43 واحد تخصصی تعلیم داده می‌شود. فارغ‌التحصیلان عنوان مهندس کشاورزی در رشته اقتصاد را دارا می‌شوند. بعضی مراکز جذب فارغ‌التحصیلان عبارت است از : واحدهای اجرایی ، تحقیقاتی ، آموزشی و خدماتی کشاورزی در بخشهای دولتی تعاونی و خصوصی . امکان ادامه تحصیل تا سطح کارشناسی ارشد و دکتری در داخل کشور و تا سطوح بالاتر در خارج از کشور وجود دارد.

شناخت سرمایه گذاری

سرمایه گذاری تعاریف متفاوتی را در خود جای داده است و درمعنای اقتصادی آن عبارت است از مخارجی که صرف افزایش یا حفظ ذخیره سرمایه می‌گردد

مفهوم فراگیر سرمایه گذاری در بازار اوراق بهادار:

«سرمایه‌گذاری تصمیمی است که بر اساس آن سرمایه‌گذار مصرف کنونی خود را در ازای بدست آوردن مصرف بیشتر در آینده به تاخیر می اندازد.»

هدف فردی که در  بازار اوراق بهادار  شرکت می کند مشخص است. او برای بدست آوردن سود و کسب منافع بیشتر در این بازار گام می‌نهد. هنگامی که سرمایه‌گذار یک ورقه بهادار را خریداری می‌کند سرمایه گذاری صورت پذیرفته است، اما خرید یک خانه به قصد زندگی سرمایه گذاری محسوب نمی‌شود. در حقیقت شخص سرمایه‌گذار به امید بدست آوردن ارزشی در زمان آینده از ارزش‌های کنونی صرفنظر می نماید. اگر عوامل ترغیب کننده برای سرمایه گذاری وجود نداشته باشد، افراد به طور معمول مصرف کنونی را به مصرف آینده ترجیح می‌دهند. بنابراین فرد سرمایه‌گذار باید از سرمایه‌گذاری کنونی خود انتظار بدست آوردن بازده مثبت داشته باشد و بهره‌مندی از ثروت و فرصت‌های مصرف در آینده ترغیب کننده وی خواهد بود.

سرمایه‌گذاری به صورتهای دیگری نیز تعریف شده است:

- سرمایه‌گذاری خرید اقلام دارایی و یا اوراق بهاداری است که میزان بازده و ریسک مورد انتظار آن دارای تناسب باشد.

- سرمایه‌گذاری خرید اقلام دارایی و یا اوراق بهاداری است که با گذشت زمان منجر به ایجاد درآمد و افزایش ارزش برای سرمایه‌گذار خواهد شد. 

سرمایه‌گذاری در مسکن و زمین یک‌سرمایه‌گذاری واقعی نامیده‌ می‌شود. هدف این نوع سرمایه‌گذاری تولید کالا و خدمات با هدف بیشینه کردن ثروت است. در واقع در دوران تورم، افراد برای ایجاد درآمد و گریز از کاهش ارزش پول اقدام به خرید کالاهای بادوام و دارایی‌های واقعی می‌کنند. این نوع سرمایه‌گذاری هیچ نوع درآمد جاری و منظمی برای سرمایه‌گذار در پی نخواهد داشت.

فرآیند سرمایه‌گذاری:

بیشتر از آنچه در مورد تجزیه و تحلیل سهام باید به آن توجه شود، فرآیند سرمایه‌گذاری خواهد بود. یک سرمایه‌گذار باید به مراحل کلی سرمایه‌گذاری بیاندیشد که در زیر خلاصه‌ای از آن آمده است:

آ.مشخص  کردن هدف‌های کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلند‌مدت

ب. تعیین میزان ریسک و بازده مورد انتظار

پ. شناسایی و محاسبه ریسک و بازده اوراق بهادار

ت. مشخص کردن سبد بهینه از اوراق بهادار یا دارایی

ث. اندازه‌گیری عملکرد حاصل از سرمایه‌گذاری

ج. شناخت ساختار بازار سرمایه

ح. یادگیری و شناخت قوانین دادوستد در بازار اوراق بهادار

پس از برآورد میزان ریسک و بازده، سرمایه‌گذار باید نقدینگی لازم جهت خرید سهام را فراهم نماید. کارشناسان و مدیران پرتفوی پیشنهاد می‌کنند که موجودی نقدی بابت خرید سهام بهتر است که از پس‌انداز، مازاد ثروت و یا ارث تامین شود و تاکید می‌کنند از تامین مالی به شکل قرض  یا وام پرهیز نمایند. چرا که در برخی موارد دیده می‌شود که افرادی با فروش اقلام ضروری مورد نیاز  اقدام به سرمایه‌گذاری کرده‌اند

دوره سرمایه‌گذاری:

سرمایه‌گذار باید مشخص کند که برای چه دوره زمانی سرمایه‌گذاری خواهد کرد. به بیان دیگر خرید سهام برای چه دوره‌ زمانی صورت می‌گیرد که البته به انتظارات شخص سرمایه‌گذار بستگی دارد. در واقع نگرش افراد برای در نظر گرفتن دوره سرمایه‌‌گذاری متفاوت است. برخی از صاحبنظران دوره سه ساله سرمایه‌گذاری را به عنوان بهترین زمان جهت سرمایه‌گذاری می‌پندارند.

روش‌های سرمایه‌گذاری:

سه شیوه کلی که سرمایه‌گذاری بر اساس آنها صورت می پذیرد به طور خلاصه در زیر بررسی شده است.

الف. روش  بنیادی: یک سرمایه‌گذار باید پیش از خرید سهام اوضاع اقتصادی و سیاسی کشور، وضع صنعت مورد نظر و وضعیت شرکت را بررسی و تجزیه و تحلیل نماید. سرمایه‌گذار بر اساس این روش تا زمانی که سهام بازدهی بالایی دارند و ارزش واقعی کمتر از قیمت سهم می‌باشد، سهم را در سبد خود نگهداری می‌کند. پژوهش‌های صورت گرفته نشان می‌دهد که استفاده از بررسی بنیادی بهترین نتیجه را برای سرمایه‌گذار به همراه داشته است. از این رو سرمایه‌گذاران سهام مطلوب خود را شناسایی کرده و برای دوره سرمایه‌گذاری بلند‌‌مدت نگه می‌دارند. احتمال این که دوره نگهداری سهم طولانی شود نیز نسبتا زیاد است.

ب. استفاده از تئوری مدرن پورتفولیو (MPT): فروضی در این روش سرمایه‌گذاری گنجانده شده است که بازار کارا و انتشار اطلاعات به صورت یکپارچه و در دسترس همگان از جمله این فروض می‌باشد. با توجه به کارایی بازار و تغییر لحظه‌ای قیمت سهم نسبت به اطلاعات موجود پیش‌بینی آینده قیمت سهم تقریبا بسیار مشکل می‌نماید. از این رو سرمایه‌گذار با انتخاب اوراق بهادار گوناگون سعی دارد تا بازده خود را با متوسط بازده بازار برابر و متناسب نماید. شخص سرمایه‌گذار با این روش می‌کوشد تا مجموعه‌ای متنوع و پرگونه از سهام را خریداری نماید و چون قادر به پیش‌بینی آینده نیست از استراتژی خرید و نگهداری بهره می‌جوید.

ج. روش تکنیکی: این نوع سرمایه‌گذاری با استفاده از مطالعه رفتار و حرکات قیمت و حجم سهام در گذشته  و تعیین قیمت و روند آینده سهم صورت می‌پذیرد. تغییرات قیمت سهم با استفاده از پیشینه تاریخی و نمودار توسط تحلیل‌گر تکنیکی مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌گیرد.

 منبع: فرهنگ جامع مديريت، چاپ اول

توسعه اقتصادي چیست؟

باید ببن دو مفهوم ”رشد اقتصادي“ و ”توسعه اقتصادي“ تمايز قايل شد. رشد اقتصادي, مفهومي كمي است در حاليكه توسعه اقتصادي, مفهومي كيفي است.

”رشد اقتصادي“ به تعبير ساده عبارتست از افزايش توليد (كشور) در يك سال خاص در مقايسه با مقدار آن در سال پايه. در سطح كلان, افزايش توليد ناخالص ملي (GNP) يا توليد ناخالص داخلي (GDP) در سال موردنياز به نسبت مقدار آن در يك سال پايه, رشد اقتصادي محسوب مي‌شود كه بايد براي دستيابي به عدد رشد واقعي, تغيير قيمت‌ها (بخاطر تورم) و استهلاك تجهيزات و كالاهاي سرمايه‌اي را نيز از آن كسر نمود

منابع مختلف رشد اقتصادي عبارتند از ‌افزايش بكارگيري نهاده‌ها (افزايش سرمايه يا نيروي كار), افزايش كارآيي اقتصاد (افزايش بهره‌وري عوامل توليد), و بكارگيري ظرفيت‌هاي احتمالي خالي در اقتصاد.

”توسعه اقتصادي“ عبارتست از رشد همراه با افزايش ظرفيت‌هاي توليدي اعم از ظرفيت‌هاي فيزيكي, انساني و اجتماعي. در توسعه اقتصادي, رشد كمي توليد حاصل خواهد شد اما در كنار آن, نهادهاي اجتماعي نيز متحول خواهند شد, نگرش‌ها تغيير خواهد كرد, توان بهره‌برداري از منابع موجود به صورت مستمر و پويا افزايش يافته, و هر روز نوآوري جديدي انجام خواهد شد. بعلاوه مي‌توان گفت تركيب توليد و سهم نسبي نهاده‌ها نيز در فرآيند توليد تغيير مي‌كند. توسعه امري فراگير در جامعه است و نمي‌تواند تنها در يك بخش از آن اتفاق بيفتد. توسعه, حد و مرز و سقف مشخصي ندارد بلكه بدليل وابستگي آن به انسان, پديده‌اي كيفي است (برخلاف رشد اقتصادي كه كاملاً كمي است) كه هيچ محدوديتي ندارد

توسعه اقتصادي دو هدف اصلي دارد:

اول: افزايش ثروت و رفاه مردم جامعه (و ريشه‌كني فقر) 
دوم: ايجاد اشتغال

كه هر دوي اين اهداف در راستاي عدالت اجتماعي است. نگاه به توسعه اقتصادي در كشورهاي پيشرفته و كشورهاي توسعه‌نيافته متفاوت است. در كشورهاي توسعه‌يافته, هدف اصلي افزايش رفاه و امكانات مردم است در حاليكه در كشورهاي عقب‌مانده, بيشتر ريشه‌كني فقر و افزايش عدالت اجتماعي مدنظر است.

اقتصاد مهندسي چيست؟

 

اقتصاد مهندسي (Engineering Economy) مجموعه‌اي از تكنيك‌ها و روش‌ها براي ارزيابي اقتصادي طرح‌هاي سرمايه‌گذاري است. اين تكنيك‌ها و روش‌ها عمدتاً برگرفته از علوم رياضي و حسابداري است. با اين تعريف، در واقع اقتصاد مهندسي ابزاري ضروري جهت تصميم‌گيري براي انتخاب اقتصادي‌ترين و به‌صرفه‌ترين طرح‌ها و پروژه‌هاي صنعتي از ميان چند پروژه و طرح است.

اقتصاد مهندسي كمك مي‌كند تا با بهره‌گيري از علوم مهندسي و اقتصادي، برترين و اقتصادي‌ترين پروژة صنعتي، از بين چند پروژه، انتخاب شود. همچنين اقتصاد مهندسي پاسخگوي سوالاتي نظير موارد ذيل است:

ـ با توجه به محدويت سرمايه، در كدام يك از پروژه‌ها بايد سرمايه‌گذاري انجام گيرد؟

ـ چه پروژه‌هايي ريسك و احتمال خطر كمتري براي سرمايه‌گذاري دارند؟

ـ آيا ماشيني كه در حال كار است بايد با يك ماشين جديد تعويض شود؟

ـ از بين چند پروژه كه داراي درآمد سالانة مساوي هستند ولي سرمايه اولية مختلفي نياز دارند كدام اقتصادي‌تر است؟

ـ از بين چند پروژه كه داراي سرمايه‌گذاري اولية مساوي هستند ولي از درآمد سالانة متفاوتي دارند برخوردارند، كدام ارجح است؟

ـ آيا منافع پروژة عام‌المنفعة مورد نظر، در حدي هست كه اجراي آن را توجيه كند؟

ـ با كاهش يا افزايش هر يك از پارامترهاي اقتصادي در يك پروژه، چه تغييري در نتايج و چه تعييري در تصميم‌ اجراي پروژه‌ پديد مي‌آيد؟

تا سال 1940 وظيفة اصلي مهندسان، فقط طراحي و ساخت ماشين‌آلات و تجهيزات صنعتي و شناخت روش‌هاي توليدي بود و توجه كاملي به ابعاد اقتصادي مواد اولية مصرفي، نيروي انساني، ماشين‌آلات و تجهيزات در توليد محصول و ابعاد اقتصادي اجراي يك طرح صنعتي نداشتند ولي امروزه، انتظار مي‌رود تلاشي كه مهندسان براي كسب تكنولوژي جديد و پيشرفته صرف مي‌كنند، براي تجزيه و تحليل اقتصادي آن نيز تلاش نمايند.

 

خلاصه تعاریف مربوط به اقتصاد مهندس

 

 

- هزینه‌های سرمایه‌ای (Capital Expenditures) :

مقدار هزینه‌هایی كه شركت یا مجموعه شركتها در زمینه كارگاهها و یا وسایل جدید برای تولید محصولات بیشتر و یا متنوعتر صرف میكنند.

هزینه‌های سرمایه را میتوان در سه گروه زیر خلاصه نمود :

1-    سرمایه‌هائیكه برای ابقاء ظرفیت تولیدی ضروری است.

2-   سرمایه‌هائیكه برای مكانیزه كردن و خودكار كردن دستگاهها با پیشرفت سطح تكنولوژی ضروری هستند.

3-  سرمایه‌هائیكه برای گسترش خطوط تولید و بالا بردن ظرفیتهای تولیدی بمرور زمان با افزایش سطح نیازهای جامعه ضروری هستند.

 

- حداقل نرخ برگش قابل قبول :

Minimum Attractive Rate of return (MARR)

عبارتست از نرخ برگشت موثر سالانه سرمایه گذاری پس از اعمال مالیاتها بطوریكه دقیقا در استانه پذیرا بودن سرمایه‌گذاری برای سرمایه‌گذار در شرایط از قبل تعیین شده باشد.

 

- هزینه اولیه : (First Cost)

هزینه اولیه یك دارائی (یا یك پروژه) مجموعه هزینه‌هائیست كه برای خرید ، انتقال به محل ، مالیاتها ، نصب ،راه‌اندازی و سایر هزینه‌های آغازی و جنبی شامل هزینه‌های چك كردن قبلی تولیدات منتظره صرف گردد.

برای مثال كلیه هزینه‌هایی كه برای ساختن یك ساختمان صرف می‌شود در این گروه قرار دارد.

 

- ارزشهای سرمایه‌ای باقیمانده (The Salvage Values) :

نامهای دیگر : ارزش اسقاطها ، ارزش سرمایه‌ای قابل بازیافت

عبارتست از جمع خالص ارزش دارائیهایی كه دوره بهره برداری از آنها بدلایلی به پایان رسیده است.

نحوه محاسبه : قیمت حاصل از فروش دارائیهای خارج از رده پس از كسر كلیه هزینه‌های جایگزینی ، انتقال و هزینه‌های دیگر.

این ارزش ممكن است منفی باشد.

 

- عمر (Life) :

عبارتست از تعداد سالهای خدمتی كه یك استفاده كننده محتاط انتظار دارد كه دارائی یا قطعه مورد نظر در ارتباط با هدف مورد نظر وی مورد بهره‌برداری قرار گیرد.

o       عمر فیزیكی

o       عمر اقتصادی

 

- مبلغ سالانه پول (The annual sum of money) :

بر حسب ارزش زمانی پول تنظیم میگردد و مقدار سالانه موثر در دوره آنالیز و یا عمر پروژه بطور متوسط عمل می‌نماید.

 

- عایدات عملیاتی یا دامدهای عملكرد سیستم (Operating Revenues)

عبارتست از مبلغ سالیانه پولی كه از محل فروش یا اجاره بندی بر روی دارائی‌ها و یا انجام خدمات پس از كسر تنزیلات و محاسبه مبالغ غیر قابل وصول و ارزش كالاهای برگشت داده شده و ... حاصل می‌شود.

 

- هزینه‌های نقدی عملیاتی (Cash Operating Casts) :

مبلغ نقدی سالانه لازم برای نگهداری ، بازرسی ، آزمایش ، فروش تولیدات ، خرید مواد و مصالح برای تولیدات ، انجام عملیات ، مالیات بر دارائی‌ها و هزینه‌های بیمه‌ای و هرنوع هزینه‌دیگری است كه قانونا و یا بر اثر انجام وظائف پروژه بوجود می‌آیند.

 

- جریان نقدی قبل از مالیات (Before-Tax Cash Flow) :

مقدار خالص عایدات نقدی منهای هزینه‌های نقدی عملیاتی

 

- هزینه استهلاك (Depreciation Expense) :

عبارتست از تخصیص سالانه هزینه‌های اولیه منهای ارزشهای قابل بازیافت در انتهای عمر اقتصادی پروژه در طول سالهای عمر اقتصادی پروژه.

 

- مالیات بر درآمد (Income Tax) :

جمع مبالغ سالانه لازم برای پرداخت مالیاتهای مربوط به در آمد خالص به ارگانهای مربوطه.

 

- سود متعلق به وام سرمایه‌ای (Interest on Debt Capital) :

سود متعلق به وام دریافت شده برای سرمایه‌گذاری مبلغ سالانه لازم برای پرداخت سود وام دریافت شده است كه در انتهای هر سال از سالهای توافق شده برای بازپرداخت به وام دهنده پرداخت می‌گردد. ( این  مبلغ شامل پرداخت اقساط مربوط به اصل وام نمی‌گردد)

 

- بازیافت هزینه‌های اولیه و دارائی‌های باقیمانده در شرایط حداقل نرخ برگشت قابل قبول :

این مبلغ معادل سالانه میبایست به سرمایه‌گذار در برابر سرمایهگذاری اولیه‌اش در طول عمر پروژه برگشت داده شود.